Çalıkuşu - İnceleme

     Sokakta gördüğünüz birisine “Sevginin görkemi en iyi nasıl anlatılır?” sorusuna verilecek cevaplardan birinin “Çalıkuşu” olması gayet muhtemel ve olasıdır. Sevgi adına yazılmış bir kitaptır Çalıkuşu, nereden tutarsanız tutun Feride hayatı boyunca “sevmiş”tir ve sevgiyle  beslenmiştir. Kitapta son bölüme kadar olayları Feride’nin ağzından – günlüğünden- dinliyoruz ve onun duygularını Reşat Nuri Güntekin sayesinde anlayabiliyoruz. Osmanlı’nın yaşadığı son dönemler hakkında bizi aydınlatan ve yaşandığı dönemi ve dönemin zihniyetini bu kitapla kavramak mümkün. Anadolu’nun o dönemde düştüğü zor durumları ve bölge halkının İstanbul’la farklılıklarını kitapta  Feride’yle beraber öğreniyoruz. Osmanlı’nın son dönemlerinde yaşamış büyük yazar  Reşat  Nuri Güntekin bizi özgün üslubuyla kitabın içine doğru sürüklüyor.

  Feride küçüklüğünden itibaren anasız babasız büyümüş bir çocuktur. İstanbul’da Teyzelerinin yanında kalmaktadır  ve Fransız Mektebi’nde öğrenim görmektedir. Çocukluğunda sürekli haylazlık ve yaramazlık yapmış, büyüklerini kızdırmıştır. Ağaçlara çıkıp atladığı için “Çalıkuşu” lâkabını almıştır. Hareketli ama bir o kadar da sevimli bir çocukluk geçiren Feride her nasılsa ilginç bir hikayeyle teyzesinin oğlu Kâmran’la nişanlanmıştır; lakin bu ilişkilerinde Feride sürekli utangaç davranmış ve Kâmran’ı üzmüştür . Daha sonra Kâmran dört yıl boyunca yurtdışında bir iş gezisine çıkar bu sıralarda Feride olgunlaşır, tam anlamıyla bir hanımefendi olur. Dört yılın ardından Kâmran’ın geldiği hafta Feride sonunda evlecektir; fakat düğünden bir kaç gün önce Feride sevgilisinin Avrupa’da bir kadına yazdığı aşk mektubunu görüp köşkten kaçar. Feride yaşadığı bu büyük hayal kırıklığıyla “unutmak” için Anadolu’ya  öğretmenlik  yapmak üzere gider. En ücra köylere, en zorlu memleketlere gider Feride, gittiği her yere ise en önemli parçasını getirir: Sevgisini… Feride gittiği her yeri güzelleştirir ve düzeltir. Şehirden şehre, köyden köye; lakin nasıl bir talihi varsa gittiği her yerde güzelliğiyle dillere destan olur  ve  dedikodular yüzünden kalamayacak duruma düşer.  Diyar diyar dolana dolana iyi  niyetini her yere  yayar küçük  Çalıkuşu;  ailesinden dayak yiyen Munise adlı bir çocuğu evlat edinir  ve  ona annelik yapar. Yoldaşı olur Munise onun her yerde, düştüğü  zorluklarda Feride’nin dayanak noktası olur.  Feride  en sonunda  parasız  pulsuz  kalır  ve  Kuşadası’nda müdüre olduğu okul hasteneye çevrilir. Burada daha önce Zeyniler Köyü’nde karşılaştığı asker ağızlı kaba ama iyi niyetli bir doktorla yeniden karşılaşır. Doktor onu  hemşire olarak hastanede yaralıları tedavi etmek üzere alır ve ikisi yakın arkadaş olurlar. Hayrullah  Bey ona her konuda yardım eder ve  ona babalık eder. Bu mesut zamanlarda ise Munise hastalanıp vefat eder ve Çalıkuşu ruhen çöker. On yedi gün boyunca yataktan çıkmaz ve fena hâlde kötü bir dönem geçirir. Biricik çocuğu ellerinde ölmüştü ne de olsa. Bu zor zamanlarda onun tek yardımcısı Hayrullah Bey olmuştu. Doktor onu iyileştirirken, Feride’ye hayat yine küsmüştü: Hayrullah Bey ve Feride arasında dedikodular çıkmıştı. Hayrullah Bey dedikoduların bitmesi için  göstermelik bir  evlilik öne sürdü. Feride  de mecbur kabul etmiştir. Daha sonra Hayrullah Bey hastalanır ve Feride’den son istek olarak İstanbul’a gitmesi ve âşığına – Feride’nin Kâmran’a ölümüne âşık olduğunu anlamıştır doktor- bir paketi vermesini ister. Feride denileni yapar ve Teyzelerinin yanında döner, paketi verir ve bir hafta sonra gitmeye hazırlanır. Burada Kâmran’ı görmeye dayanamamıştır ne de olsa. Yaşadığı aşk acısını büyütmek istemez; ama ne  bilsin ki Çalıkuşu, aynı acıları o da çekmiş? Doktor pakete Feride’nin kaybettiğini sandığını günlüğü koymuştur. Kâmran ise bunu okuyunca Feride’ye yapılması gerekeni yapar ve onun nazını bildiğinden zorla tutup evlenirler. Feride hayatında olmadığı kadar mutlu olur.  Hayrullah Bey de Feride gibi hayatını mutluluğa adadığını bize göstermiştir.

    Onca olaydan sonra ikisi tekrar birbirlerine kavuşmuş ve mutluluğu yakalamışlardır.  Sevginin gücünü bize anlatabilecek en güzel kitaptır Çalıkuşu…